Ostatnio na naszym blogu: Składniki małżeńskiego majątku wspólnego

Skutki podatkowe zapisu windykacyjnego na rzecz osoby fizycznej

adw. Wojciech Jaciubek

W poprzednich wpisach na Blogu Kancelarii opisano konsekwencje podatkowe wynikające z wykonania testamentowego zapisu zwykłego uczynionego na rzecz osoby fizycznej i osoby prawnej. W niniejszym artykule przedstawione natomiast zostaną skutki podatkowe zapisu windykacyjnego na rzecz osoby fizycznej.

 

Jak wiadomo, zapis windykacyjny jest postanowieniem testamentowym, na mocy którego oznaczona osoba (zapisobierca) nabędzie wskazany w testamencie przedmiot zapisu. Przedmiotem tym może być rzecz oznaczona co do tożsamości (np. nieruchomość), zbywalne prawo majątkowe (np. wierzytelność), przedsiębiorstwo, gospodarstwo rolne lub ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej. W drodze zapisu windykacyjnego może być również ustanowione prawo majątkowe w postaci użytkowania lub służebności.

 

Przedstawione poniżej skutki podatkowe zapisu windykacyjnego dotyczą w istocie chwili śmierci spadkodawcy, kiedy to „uaktywnia” się skutek rzeczowy zapisu, tj. nabycie przez uprawnionego oznaczonych rzeczy lub praw majątkowych. Samo sporządzenie testamentu zawierającego zapis windykacyjny nie rodzi jeszcze żadnych skutków na gruncie podatkowym.

 

 

SPIS TREŚCI:

 

1. Podatek od spadków i darowizn

2. Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT)

3. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC)

4. Podatek od towarów i usług (VAT)

5. Ordynacja podatkowa

 

 

1. Podatek od spadków i darowizn

 

[Zakres opodatkowania]

 

Nabycie tytułem zapisu windykacyjnego własności rzeczy znajdujących się na terytorium Polski lub praw majątkowych wykonywanych na tym terytorium podlega podatkowi od spadków i darowizn. Obowiązek podatkowy w danym podatku ciąży na zapisobiercy, a powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, postanowienia częściowego stwierdzającego nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

 

[Wysokość podatku]

 

Wysokość podatku od spadków i darowizn dotyczącego zapisu windykacyjnego ustali organ podatkowy w decyzji. Celem określenia tej wysokości, podobnie jak w przypadku wykonania zapisu zwykłego, należy:

1) ustalić, do jakiej grupy podatkowej należy zapisobierca;

2) określić tzw. czystą wartość nabytych w drodze zapisu rzeczy lub praw majątkowych, tj. ich wartość po potrąceniu długów i ciężarów, według stanu i cen rynkowych z dnia wykonania zapisu;

3) obliczyć wysokość nadwyżki czystej wartości, o której mowa w pkt 2, ponad kwotę wolną od podatku;

4) odnieść wartość nadwyżki, o której mowa w pkt 3, do skali podatkowej ustanowionej w art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, która została zróżnicowana dla poszczególnych grup podatkowych; dla przykładu, w odniesieniu do nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej stawka podatku wynosi:

- 3% – dla kwoty nadwyżki wynoszącej do 10278 zł,

- 308 zł 30 gr i 5% nadwyżki ponad 10 278 zł – dla kwoty nadwyżki wynoszącej ponad 10278 zł do 20556 zł,

- 822 zł 20 gr i 7% nadwyżki ponad 20 556 zł – dla kwoty nadwyżki wynoszącej ponad 20556 zł.

 

[Zeznanie podatkowe i termin płatności podatku]

 

Zapisobierca obowiązany jest złożyć w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe  o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych (formularz SD-3). Do zeznania dołącza się dokumenty mające wpływ na określenie wysokości podatku.

 

Termin płatności podatku od spadków i darowizn wynosi 14 dni od dnia doręczenia zapisobiercy decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość podatku.

 

[Brak obowiązku zapłaty podatku]

 

W ustawie o podatku od spadków i darowizny przewidziano przypadki, w których nabycie określonych rzeczy lub praw majątkowych tytułem zapisu windykacyjnego nie będzie rodzić obowiązku zapłaty podatku, względnie spowoduje obniżenie jego wysokości. W niektórych sytuacjach nabycie to

- nie będzie podlegać podatkowi (np. gdy przedmiotem zapisu windykacyjnego są prawa do znaków towarowych),

- będzie zwolnione z podatku (np. nabycie w drodze zapisu windykacyjnego własności przedsiębiorstwa osoby fizycznej lub udziału w nim),

- zastosowanie będzie miała ulga podatkowa (ulga mieszkaniowa).

 

2. Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT)

 

Ustawy o podatku od osób fizycznych nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn. Tym samym zapis windykacyjny nie spowoduje powstania obowiązku podatkowego w podatku PIT, względnie nie wpłynie na zwiększenie wysokości tego podatku.

 

3. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC)

 

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych nie obejmuje swym zakresem testamentów, w tym testamentu zawierającego zapis windykacyjny. Tym samym zapis windykacyjny nie podlega podatkowi PCC.

 

4. Podatek od towarów i usług (VAT)

 

W ocenie Autora niniejszego artykułu, w niektórych sytuacjach zapis windykacyjny może rodzić obowiązek podatkowy w podatku VAT. Zasadniczo będzie tak wtedy, gdy spadkodawca wykonywał samodzielnie działalność gospodarczą, a przedmiotem zapisu uczyniono towary należące do przedsiębiorstwa spadkodawcy, w odniesieniu do których przysługiwało mu, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Przeniesienie własności na podstawie zapisu windykacyjnego może być wówczas traktowane tak, jak odpłatna dostawa towarów.

 

Co oczywiste, dostawa towarów, o której mowa powyżej, nie zostanie uwzględniona w deklaracji podatkowej składnej przez samego spadkodawcę. Po jego śmierci:

- podatek należny VAT wykaże w deklaracji i rozliczy przedsiębiorstwo w spadku – jeśli zostanie ustanowiony zarząd sukcesyjny, względnie nie wygasło jeszcze uprawnienie do ustanowienia zarządu sukcesyjnego i dokonano zgłoszenia o kontynuowaniu prowadzenia przedsiębiorstwa, o którym mowa w art. 12 ust. 10 ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw;

- odpowiedzialność za należny podatek VAT przejmą spadkobiercy – jeśli nie ustanowiono zarządu sukcesyjnego i wygasło prawo do jego ustanowienia. W tym przypadku zakres odpowiedzialności spadkobiercy, w tym za zobowiązania podatkowe spadkodawcy w podatku od towarów i usług, zostanie określony w decyzji organu podatkowego, o której mowa w art. 100 § 1 Ordynacji podatkowej. Spadkobierca nie składa deklaracji podatkowej za spadkodawcę.

 

5. Ordynacja podatkowa

 

Zgodnie z art. 106 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej zapisobierca, który otrzymał należny mu zapis, ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spadkodawcy, przy czym zakres tej odpowiedzialności ograniczony jest do wartości otrzymanego zapisu. Zachodzi wątpliwość, czy przywołane normy odnoszą się również do zapisu windykacyjnego. W piśmiennictwie wyrażono jednak stanowisko, że zakresem przepisów art. 106 Ordynacji podatkowej objęty jest tylko zapisobierca zwykły, a odpowiedzialność zapisobierców windykacyjnych za zaległości podatkowe spadkodawcy nie została uregulowana (S. Babiarz, w: S. Babiarz i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX 2019, komentarz do art. 106, teza 1).

 

Jeśli jednak przedmiotem zapisu windykacyjnego będzie np. przedsiębiorstwo lub ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej, niewątpliwie zapisobierca ponosić będzie odpowiedzialność za zaległości podatkowe odpowiednio zbywcy przedsiębiorstwa czy spółki osobowej. Podobnie, gdy przedmiotem zapisu windykacyjnego uczynione zostanie przedsiębiorstwo w spadku w rozumieniu przepisów o zarządzie sukcesyjnym, zapisobierca poniesie odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe tego przedsiębiorstwa, jeśli zapisobierca kontynuuje jego prowadzenie.

 

W każdym zatem przypadku zapis windykacyjny powinien być poddany analizie podatkowej uwzględniającej specyfikę jego przedmiotu.

 

 

Konkludując, zapis windykacyjny uczyniony na rzecz osoby fizycznej:

- podlega podatkowi od spadków i darowizn;

- jest neutralny w podatku PIT;

- nie podlega podatkowi PCC;

- w niektórych sytuacjach może podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT;

- może rodzić odpowiedzialność zapisobiercy windykacyjnego za zobowiązania lub zaległości podatkowe podmiotu trzeciego.

 

 

Masz problem z zakresu prawa podatkowego lub spadkowego? Skontaktuj się z nami!

JJK Jaciubek Janiga Kupiec – adwokaci i doradca podatkowy – Kraków, Radom, Oświęcim

Adwokat i doradca podatkowy. Przygodę z praktyką prawniczą rozpoczął w 2011 roku i kontynuuje ją do teraz, dzieląc życie zawodowe między Kraków i Radom. W swej pracy największą wagę przykłada do pogłębionej analizy prawnej. Jako licencjonowany doradca podatkowy zmaga się z licznymi problemami z obszaru prawa podatkowego.

Używamy plików cookies. Jeśli nie wyrażasz na to zgody, zmień ustawienia w przeglądarce. Informacja o plikach cookies.

OK, rozumiem