Ostatnio na naszym blogu: Składniki małżeńskiego majątku wspólnego

Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci - charakterystyka zapisu bankowego

adw. Szymon Janiga

W poprzednich wpisach opisano instytucje prawa spadkowego w postaci zapisu zwykłego i zapisu windykacyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem ich skutków podatkowych. Niniejszy artykuł będzie poświęcony tzw. zapisowi bankowemu (czy inaczej: dyspozycji wkładem na wypadek śmierci), a więc instytucji zbliżonej do zapisu testamentowego.

 

 

SPIS TREŚCI:

 

1. Istota zapisu bankowego

a) Wkładca

b) Beneficjent

2. Elementy zapisu bankowego

a) Określenie kwoty będącej przedmiotem zapisu

b) Wskazanie beneficjenta

3. Odwołalność zapisu bankowego

 

 

1. Istota zapisu bankowego

 

Zapis bankowy został uregulowany w przepisie art. 56 i n. ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. Zapis ten w uproszczeniu stanowi polecenie posiadacza rachunku bankowego (tzw. wkładcy) adresowane do banku, aby po jego śmierci bank wypłacił odpowiednią kwotę pieniężną określonej osobie (tzw. beneficjentowi). Polecenie to ma charakter uboczny w stosunku do umowy rachunku bankowego i nie może bez tej umowy istnieć. W razie rozwiązania lub wygaśnięcia umowy rachunku bankowego co do zasady wygasa również sam zapis bankowy.

 

Podobnie jak w przypadku testamentu, zapis bankowy stanowi czynność prawną mortis causa. Jej skuteczność następuje dopiero w momencie śmierci wkładcy. Z daną chwilą beneficjent nabywa roszczenie (wierzytelność) wobec banku o wypłatę zadysponowanej przez wkładcę kwoty. Nie nabywa on jednak długów związanych z prowadzeniem rachunku bankowego, chyba że jednocześnie jest spadkobiercą. Długi z tytułu prowadzenia rachunku bankowego podlegają bowiem dziedziczeniu na zasadach ogólnych.

 

a) Wkładca

 

Dyspozycji na wypadek śmierci może udzielić wyłącznie osoba fizyczna, będącą posiadaczem jednego z trzech rachunków, tj. rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej.

 

Istotne jest to, by wspomniany wyżej rachunek nie był prowadzony na rzecz więcej niż jednej osoby. W przypadku rachunków wspólnych trudne byłoby rozgraniczenie środków należących do poszczególnego jego posiadacza. Dlatego z woli ustawodawcy zapis bankowy dopuszczalny jest jedynie w odniesieniu do rachunków przypisanych jednemu posiadaczowi.

 

b) Beneficjent

 

Przepisy Prawa bankowego ściśle określają, kto może być uprawnionym z tytułu zapisu bankowego. Beneficjentem tym może być wyłącznie małżonek, wstępny, zstępny (osoba pozostająca w stosunku przysposobienia) lub rodzeństwo.

 

Osoba uprawniona z tytułu dyspozycji wkładem na wypadek śmierci nie musi być jednocześnie spadkobiercą. Tym niemniej w katalogu beneficjentów mieszczą się co do zasady osoby, które dochodzą do dziedziczenia ustawowego po wkładcy.

 

2. Elementy zapisu bankowego

 

a) Określenie kwoty będącej przedmiotem zapisu

 

Podstawowym elementem zapisu bankowego jest określenie kwoty, jaką bank ma przekazać beneficjentowi po śmierci wkładcy. Kwota ta, bez względu na liczbę uprawnionych z tytułu zapisu, nie może być wyższa od dwudziestokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku. Przykładowo, jeśli wkładca zmarł w listopadzie 2020 roku, maksymalna suma pieniężna mogąca być przedmiotem dyspozycji wkładem na wypadek śmierci będzie wynosić dwudziestokrotność kwoty 5456,24 zł (przeciętne miesięczne wynagrodzenie, o którym mowa wyżej, ustalone dla października 2020 roku), a więc 109.124,80 zł.

 

Co do zasady kwota wskazana w dyspozycji wkładem na wypadek śmierci stanowi górną granicę odpowiedzialności banku wobec wszystkich beneficjentów. Gdyby zatem okazało się, że spośród dwóch beneficjentów tylko jeden dożył momentu śmierci wkładcy, to nie może on domagać się zapłaty kwoty objętej zapisem wobec zmarłego beneficjenta. W przypadku zapisu bankowego nie mają bowiem zastosowania przepisy prawa spadkowego, a zwłaszcza przepisy o tzw. przyroście.

 

b) Wskazanie beneficjenta

 

Kolejnym istotnym elementem zapisu bankowego jest wskazanie jego beneficjenta lub beneficjentów. Powinno ono mieć treść niebudzącą wątpliwości i jednoznacznie określać kogo posiadacz rachunku miał na myśli. W praktyce beneficjent powinien zostać wskazany z imienia i nazwiska oraz z podaniem innych jego właściwości, np. nr PESEL, imienia ojca i matki, nazwiska rodowego matki etc. W przypadku wyznaczenia kilku beneficjentów wskazane jest podanie wielkości udziału każdego z nich. Określenie udziałów w kwocie objętej zapisem nie jest jednak wymagane – jeżeli z okoliczności sprawy nie wynika nic innego, to należy przyjąć, że części te są po prostu równe.

 

3. Odwołalność zapisu bankowego

 

Jak już wspomniano, dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest mocno zbliżona do zapisu testamentowego. To podobieństwo dotyczy nie tylko momentu skuteczności zapisu, ale również jego odwołalności. Posiadacz rachunku, dopóki żyje, może bowiem odwoływać lub dowolnie zmieniać swoją dyspozycję wkładem na wypadek śmierci.

 

 

Funkcjonowanie instytucji zapisu bankowego w obrocie prawnym należy ocenić pozytywnie. Zapis ten służy przeciwdziałaniu narażeniu na niedostatek osób, które w momencie śmierci pozostawały na utrzymaniu spadkodawcy. W praktyce wykonanie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci odbywa się nie tylko bez opłat i prowizji, ale przede wszystkim bez potrzeby przeprowadzania długotrwałego postępowania spadkowego. Pobranie środków pieniężnych z rachunku wkładcy możliwe jest nawet w dniu jego śmierci i na podstawie samego aktu zgonu. W trosce o dobro swoich najbliższych warto zatem rozważyć skorzystanie z tej instytucji Prawa bankowego.

 

 

Masz problem z zakresu prawa umów lub prawa spadkowego? Skontaktuj się z nami!

JJK Jaciubek Janiga Kupiec – adwokaci i doradca podatkowy – Kraków, Radom, Oświęcim

Adwokat w Oświęcimiu. Na rynku usług prawniczych funkcjonuje nieprzerwanie od 2013 roku. W wykonywaniu zawodu adwokata kieruje się zawsze rzetelnością, sumiennością i lojalnością wobec klientów. Jako praktyk zmaga się z licznymi problemami z obszaru prawa umów i prawa spadkowego.

Używamy plików cookies. Jeśli nie wyrażasz na to zgody, zmień ustawienia w przeglądarce. Informacja o plikach cookies.

OK, rozumiem