Ostatnio na naszym blogu: Składniki małżeńskiego majątku wspólnego

Uprawnienia konsumenta z tytułu rękojmi za wady prawne rzeczy sprzedanej

adw. Wojciech Jaciubek
W niniejszym artykule zaprezentowane zostaną uprawnienia przysługujące kupującemu konsumentowi z tytułu rękojmi za wady prawne rzeczy sprzedanej. Tytułem przypomnienia należy wskazać, że z wadą prawną mamy do czynienia wówczas, gdy rzecz sprzedana stanowi własność osoby trzeciej, jest obciążona prawem osoby trzeciej albo ograniczeniem w korzystaniu lub rozporządzaniu wynikającym z decyzji lub orzeczenia właściwego organu, albo – w przypadku sprzedaży prawa – gdy prawo będące przedmiotem umowy nie istnieje. 
 
Należy również przypomnieć, że za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Niniejszy artykuł dotyczy zatem wyłącznie umów sprzedaży, w których przedsiębiorca występuje jako sprzedawca, natomiast konsument jako kupujący.
 
 
SPIS TREŚCI:
 
 
 

I. Charakterystyka uprawnień konsumenta

 

1. Rodzaje uprawnień konsumenta

 
Jeśli rzecz sprzedana ma wadę prawną, kupującemu konsumentowi przysługują zasadniczo takie same uprawnienia, jak przy wadach fizycznych rzeczy, omówione w naszym poprzednim wpisie na Blogu. Nabywca wadliwej rzeczy może przede wszystkim skorzystać z uprawnienia do odstąpienia od umowy albo obniżenia ceny sprzedaży oraz może żądać od sprzedawcy naprawienia szkody. W świetle treści art. 574 § 2 k.c. nie powinno budzić wątpliwości, że kupującemu alternatywnie przysługuje również uprawnienie do żądania dostarczenia rzeczy wolnej od wad zamiast rzeczy wadliwej. 
 
Wątpliwe natomiast jest, czy w przypadku wystąpienia wady prawnej rzeczy jej nabywca może alternatywnie żądać od sprzedającego usunięcia wady. Uwzględniając bowiem specyfikę instytucji wady prawnej, w większości przypadków jej usunięcie nie będzie zależeć li tylko od sprzedającego. Tym niemniej, w ocenie autora niniejszego wpisu, w każdym przypadku, w którym usunięcie wady prawnej rzeczy zależeć będzie wyłącznie od określonego zachowania sprzedawcy (np. w postaci skorzystania z prawa pierwszeństwa do nabycia rzeczy obarczonej wadą prawną), kupujący powinien mieć możliwość domagania się usunięcia wady prawnej rzeczy na podstawie przepisów o rękojmi.
 

[Odstąpienie od umowy sprzedaży]

 
Najdalej idącym uprawnieniem konsumenta w przypadku wady prawnej rzeczy jest możliwość odstąpienia od umowy, która to umowa z momentem złożenia skutecznego oświadczenia o odstąpieniu przez kupującego traktowana będzie jako niezawarta. Strony takiej umowy obowiązane będą zwrócić sobie wszystko, co otrzymały od siebie w jej wykonaniu, przy czym zwrot świadczenia na rzecz konsumenta powinien nastąpić niezwłocznie. 
 
Kupujący jest uprawniony do odstąpienia od umowy także co do części rzeczy, które mają być dostarczone później, jeśli tylko w umowie zastrzeżono, że dostarczenie rzeczy sprzedanych ma nastąpić częściami, a sprzedawca mimo żądania kupującego nie dostarczył zamiast rzeczy wadliwych takiej samej ilości rzeczy wolnych od wad.
 

[Obniżenie ceny sprzedaży]

 
W razie wystąpienia wady prawnej rzeczy konsument nie musi niweczyć bytu prawnego całej umowy, może natomiast skorzystać z uprawnienia, które spowoduje jedynie jej częściową modyfikację, a to w zakresie ceny sprzedaży. Wykonanie tego uprawnienia polega na złożeniu sprzedawcy oświadczenia o obniżeniu ceny, a następnie domaganiu się od niego zwrotu nadpłaconej części ceny. 
 
Należy pamiętać, że w swoim oświadczeniu kupujący powinien określić kwotę, o którą cena ma być obniżona. Obniżona cena powinna pozostawać w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość rzeczy z wadą pozostaje do wartości rzeczy bez wady.
 

[Dostarczenie rzeczy wolnej od wad zamiast rzeczy wadliwej]

 
Jeśli rzecz sprzedana ma wadę prawną, alternatywnie w stosunku do opisanych wyżej uprawnień konsument może zażądać od sprzedawcy dostarczenia mu rzeczy wolnej od wad. W takim przypadku sprzedawca będzie obowiązany wymienić rzecz wadliwą w rozsądnym czasie bez nadmiernych niedogodności dla kupującego. Koszty zadośćuczynienia przedmiotowemu żądaniu konsumenta, takie jak koszty demontażu i dostarczenia rzeczy, robocizny, materiałów oraz ponownego zamontowania i uruchomienia, obciążają w całości sprzedawcę (poza nielicznymi wyjątkami w przypadku demontażu i ponownego zamontowania rzeczy – zob. niżej).
 

[Usunięcie wady]

 
Podstawowym uprawnieniem konsumenta w przypadku, gdy rzecz sprzedana ma wadę fizyczną, jest żądanie usunięcia wady. W razie zgłoszenia takie żądania sprzedawca jest obowiązany usunąć wadę w rozsądnym czasie bez nadmiernych niedogodności dla kupującego.
 
Koszty naprawy rzeczy, takie jak koszty demontażu i dostarczenia rzeczy, robocizny, materiałów oraz ponownego zamontowania i uruchomienia, obciążają w całości sprzedawcę (poza nielicznymi wyjątkami w przypadku demontażu i ponownego zamontowania rzeczy – zob. niżej).
 

[Żądanie naprawienia szkody]

 
Niezależnie od powyższych uprawnień, kupujący konsument może żądać od sprzedawcy naprawienia szkody, którą poniósł przez to, że zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady, choćby szkoda była następstwem okoliczności, za które sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności (odpowiedzialność w granicach tzw. ujemnego interesu umownego). W szczególności może on żądać zwrotu kosztów zawarcia umowy, kosztów odebrania, przewozu, przechowania i ubezpieczenia rzeczy, zwrotu dokonanych nakładów w takim zakresie, w jakim nie odniósł z nich korzyści, a nie otrzymał ich zwrotu od osoby trzeciej, oraz zwrotu kosztów procesu.
 
Konsument może również dochodzić od sprzedającego naprawienia szkody wynikłej z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania na zasadach ogólnych. 
 

2. Dostarczenie (zwrot) wadliwej rzeczy sprzedawcy

 
W związku ze skorzystaniem z uprawnienia do wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady albo odstąpieniem od umowy, kupujący powinien dostarczyć (zwrócić) na koszt sprzedawcy rzecz wadliwą do miejsca oznaczonego w umowie sprzedaży, a gdy takiego miejsca w umowie nie określono - do miejsca, w którym rzecz została mu wydana. Sprzedawca obowiązany jest do odebrania rzeczy, a jeśli tego nie uczyni (dopuści się zwłoki), kupujący może odesłać rzecz na jego koszt i niebezpieczeństwo. Jeśli jednak ze względu na rodzaj rzeczy lub sposób jej zamontowania dostarczenie rzeczy przez kupującego byłoby nadmiernie utrudnione, obowiązany jest on udostępnić rzecz sprzedawcy w miejscu, w którym rzecz się znajduje.
 

3. Demontaż i ponowne zamontowanie rzeczy

 
Jeśli rzecz wadliwa została zamontowana, wraz z żądaniem dostarczenia rzeczy wolnej od wad lub usunięcia wady kupujący może zażądać od sprzedawcy demontażu i ponownego zamontowania rzeczy. W razie niewykonania tego obowiązku przez sprzedawcę kupujący jest upoważniony do dokonania tych czynności na jego koszt i niebezpieczeństwo.
 
Sprzedawca nie może odmówić żądaniu konsumenta dotyczącego demontażu i ponownego zamontowania rzeczy, nawet gdyby koszt tych czynności przewyższał cenę rzeczy sprzedanej. Konsument będzie jednak obowiązany do poniesienia części kosztów demontażu i ponownego zamontowania rzeczy przewyższających jej cenę; ewentualnie konsument może żądać od sprzedawcy zapłaty części kosztów demontażu i ponownego zamontowania, do wysokości ceny rzeczy sprzedanej.
 

4. Ograniczenia w korzystaniu z niektórych uprawnień z rękojmi

 
Po pierwsze, uprawnienie kupującego do odstąpienia od umowy ogranicza się do rzeczy wadliwych, jeśli spośród rzeczy sprzedanych rzeczy wadliwe mogą być odłączone od rzeczy wolnych od wad, bez szkody dla obu stron. Ograniczenie to nie będzie zatem aktualne, jeżeli w wyniku jego zastosowania jedna ze stron miałaby doznać uszczerbku majątkowego lub niemajątkowego.
 
Po drugie, złożone przez kupującego oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo oświadczenie o obniżeniu ceny będzie nieskuteczne, jeśli sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego dostarczy rzecz wolną od wad albo wadę usunie. Jednakże nawet w takim przypadku oświadczenie złożone przez kupującego wywoła skutki prawne, jeśli:
a) rzecz była już wymieniana lub wada był już „naprawiana” przez sprzedawcę albo 
b) sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi dostarczenia rzeczy wolnej od wad lub usunięcia wady.
 
Warto przy tym dodać, że konsument może zamiast zaproponowanego przez sprzedawcę usunięcia wady żądać dostarczenia rzeczy wolnej od wad albo zamiast dostarczenia rzeczy wolnej od wad żądać usunięcia wady. Wybór ten nie będzie mu jednak przysługiwać, jeśli doprowadzenie rzeczy do zgodności z umową w sposób wybrany przez niego jest niemożliwe albo wymagałoby nadmiernych kosztów w porównaniu ze sposobem proponowanym przez sprzedawcę. Oceniając nadmierność wspomnianych kosztów, bierze się pod uwagę wartość rzeczy wolnej od wad, rodzaj i znaczenie stwierdzonej wady, a także bierze się pod uwagę niedogodności, na jakie narażałby kupującego inny sposób zaspokojenia.
 

5. Odmówienie zadośćuczynieniu niektórym żądaniom z rękojmi

 
Żądanie od sprzedawcy dostarczenia rzeczy wolnej od wad jest uzależnione od tego, czy:
- wymiana rzeczy na wolną od wad jest możliwa - jeśli nie, sprzedawca może odmówić zadośćuczynienia żądaniu kupującego;
- wymiana rzeczy nie będzie wymagać nadmiernych kosztów w porównaniu z usunięciem wady - jeśli będzie, wówczas sprzedawca może odmówić zadośćuczynienia żądaniu kupującego.
 
Podobnie w przypadku żądania od sprzedawcy usunięcia wady prawnej – zaspokojenie tego żądania będzie uzależnione od tego, czy:
- usunięcie wady jest w ogóle możliwe (zależy wyłącznie od sprzedawcy), co w przypadku wad prawnych rzeczy jest raczej rzadkością - jeśli usunięcie wady prawnej nie będzie możliwe, sprzedawca może odmówić zadośćuczynienia żądaniu kupującego;
- usunięcie wady nie będzie wymagać nadmiernych kosztów w porównaniu z dostarczeniem rzeczy wolnej od wad - jeśli będzie, wówczas sprzedawca może odmówić zadośćuczynienia żądaniu kupującego.
 
Jeśli sprzedawcy przysługuje prawo do odmówienia zadośćuczynienia żądaniu kupującego, temu ostatniemu pozostaje skorzystanie z pozostałych uprawnień z tytułu rękojmi.
 

6. Dodatkowa możliwość zwolnienia się sprzedawcy od odpowiedzialności

 
W art. 575(1) k.c. ustawodawca przewidział na rzecz sprzedającego dodatkową możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady prawne rzeczy, a to w sytuacji, w której kupujący uniknął utraty w całości lub w części nabytej rzeczy, albo skutków jej obciążenia na korzyść osoby trzeciej przez zapłatę sumy pieniężnej lub spełnienie innego świadczenia. W takim przypadku sprzedawca może zwolnić się od odpowiedzialności, zwracając kupującemu zapłaconą sumę lub wartość spełnionego świadczenia wraz z odsetkami i kosztami.
 

II. Wezwanie sprzedawcy do wzięcia udziału w sprawie

 
Na kupującego, przeciwko któremu osoba trzecia wszczęła sprawę dotyczącą rzeczy sprzedanej, ustawodawca nałożył obowiązek niezwłocznego zawiadomienia o danym fakcie sprzedawcy i wezwania go do wzięcia udziału w sprawie. Jeśli kupujący nie wykona tego obowiązku, a osoba trzecia uzyska orzeczenie dla siebie korzystne, sprzedawca zostanie zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wadę prawną w zakresie, w jakim jego udział w postępowaniu był potrzebny do wykazania, że roszczenia osoby trzeciej były całkowicie lub częściowo bezzasadne.
 

III. Milczące uznanie uprawnień konsumenta 

 
Jeżeli kupujący będący konsumentem zażąda wymiany rzeczy lub usunięcia wady albo złoży oświadczenie o obniżeniu ceny, określając kwotę, o którą cena ma być obniżona, a sprzedawca nie ustosunkuje się do tego żądania w terminie czternastu dni, uważa się, że żądanie to uznał za uzasadnione. 
 

IV. Modyfikacje odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi

 
W aktualnym stanie prawnym nie jest dopuszczalne umowne wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi w stosunku do konsumenta. Odpowiedzialność ta może zostać jednak rozszerzona, co oznacza, że w każdym przypadku wystąpienia wady prawnej ocena przysługujących konsumentowi uprawnień z rękojmi wymaga analizy treści umowy sprzedaży. Rozszerzenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi na rzecz konsumenta jest jednak w praktyce rzadko spotykane.

 

 

Masz problem z zakresu prawa umów? Skontaktuj się z nami!

JJK Jaciubek Janiga Kupiec – adwokaci i doradca podatkowy – Kraków, Radom, Oświęcim

Adwokat i doradca podatkowy. Przygodę z praktyką prawniczą rozpoczął w 2011 roku i kontynuuje ją do teraz, dzieląc życie zawodowe między Kraków i Radom. W swej pracy największą wagę przykłada do pogłębionej analizy prawnej. Specjalizuje się w licznych zagadnieniach związanych z prawem umów.

Używamy plików cookies. Jeśli nie wyrażasz na to zgody, zmień ustawienia w przeglądarce. Informacja o plikach cookies.

OK, rozumiem