Ostatnio na naszym blogu: Składniki małżeńskiego majątku wspólnego

Składniki małżeńskiego majątku wspólnego

adw. Szymon Janiga

Zasadniczą powinnością sądu rozpoznającego sprawę o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami jest ustalenie składu oraz wartości majątku podlegającego podziałowi. Ustalając skład majątku wspólnego, sąd polega na przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.), w których określono, co wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków, a co w skład majątku osobistego każdego z nich. W niniejszym artykule wyjaśnione zostanie, jakie składniki majątkowe wchodzą do tego pierwszego majątku, tj. majątku wspólnego małżonków.

 
 
SPIS TREŚCI:

4. Pozostałe składniki majątku wspólnego

5. Uwagi końcowe

 

 

1. Definicja majątku wspólnego

 

Majątek wspólny małżonków tworzą przedmioty majątkowe, które małżonkowie nabyli razem lub osobno w czasie trwania wspólności ustawowej, z wyjątkiem tych, które podlegają zaliczeniu do majątków osobistych. Należy przy tym mieć na uwadze, że majątek wspólny ujmowany jest wąsko, w tym sensie, że stanowi on zespół aktywów. Długi, które obciążają majątek wspólny nie są jego składnikami, a przez to nie podlegają podziałowi w postępowaniu o podział majątku wspólnego.

 

2. Zasady przynależności do majątku wspólnego

 

Z punktu widzenia sposobu nabycia przedmiotów majątkowych do majątku wspólnego co do zasady bez znaczenia jest to, czy nabycie miało charakter pochodny (np. w drodze umowy sprzedaży) czy pierwotny (np. przez zasiedzenie). W zasadzie bez znaczenia jest również to, że nabycie dotyczyło istniejącego już prawa (np. spółdzielczego własnościowego prawa) czy też prawa kreowanego w drodze czynności prawnej (np. umowy o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu). Zdarzenie prowadzące do nabycia określonego prawa może wynikać z czynności prawnej, orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej. W praktyce możliwe jest również nabycie określonego składnika do majątku wspólnego w drodze zdarzenia losowego (np. wygranej na loterii).

 

Należy jednak pamiętać, że o tym, czy określony składnik majątkowy wejdzie w skład majątku wspólnego, zawsze decydują kryteria obiektywne – istotne jest tylko to, czy dany przedmiot lub prawo mieści się w katalogu składników majątku wspólnego, o którym mowa w art. 31 i art. 34 k.r.o. Dlatego dla oceny, czy dany przedmiot lub prawo wejdzie do majątku wspólnego, w zasadzie nie mają znaczenia oświadczenia małżonków składane w toku czynności prawnej, w tym dokonywanej w drodze aktu notarialnego, oraz co do zasady wola osoby trzeciej, która dokonuje czynności prawnej skutkującej przeniesieniem prawa na danego małżonka. Wyjątki w tym drugim zakresie określa jednak art. 33 pkt 2 k.r.o.

 

Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje swoiste domniemanie, zgodnie z którym składniki majątkowe nabyte w trakcie małżeństwa należą do majątku wspólnego. Domniemanie to ma jednak charakter wzruszalny, co oznacza, że w postępowaniu przed sądem małżonkowie mogą wykazać, że dana rzecz lub prawo wchodzi w skład majątku osobistego poszczególnego z nich.

 

3. Składniki majątkowe wymienione w art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

 

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie zawierają zamkniętego katalogu składników majątku wspólnego. W art. 31 k.r.o. zawarte zostało tylko przykładowe wyliczenie niektórych takich składników. Są to:

  1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
  2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
  3. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
  4. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

 

W przypadku, o którym mowa w punkcie „a” powyżej, chodzi nie tylko o świadczenia pieniężne, ale wszystkie świadczenia materialne związane ze stosunkiem pracy (w tym np. stypendia, ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, odszkodowanie wynikające z norm prawa pracy), stosunkiem prawnym wynikającym z umowy zlecenia, umowy o dzieło czy umowy o świadczenia usług. Co istotne, w skład majątku wspólnego małżonków wchodzi wynagrodzenie już pobrane, a nie sama wierzytelność o jego wypłatę. W skład majątku wspólnego nie wchodzą natomiast nagrody pobrane za pracę twórczą (nagrody naukowe, artystyczne, sportowe, literackie itp.).

 

Gdy natomiast chodzi o kwestię dochodów, o których mowa w punkcie „b” powyżej, to pojęcie to rozumiane jest bardzo szeroko. Dochody obejmują pożytki naturalne oraz cywilne (np. odsetki, czynsz etc.); są nimi również wierzytelności. Chodzi przy tym wyłącznie o dochód czysty, a więc korzyść majątkową uzyskaną po odliczeniu wydatków koniecznych do osiągnięcia przychodu. Dochodu nie stanowi natomiast korzyść uzyskana w następstwie różnicy między ceną zakupu, a ceną sprzedaży (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 21 września 1979 r., III CZP 59/79).

 

W zakresie środków, o których mowa punkcie „c” powyżej, wypada odnotować, że są to wszelkie środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego, bez względu na moment, w którym były one gromadzone. Dla ustalenia ich wysokości istotne znaczenie ma jedynie moment ustania wspólności majątkowej.

 

Jeśli chodzi zaś o kwoty zwaloryzowanych składek emerytalnych, o których mowa w pkt „d” powyżej, to należy zauważyć, że kwoty te będą podlegać podziałowi dopóty, dopóki dany małżonek nie przejdzie na emeryturę.

 

4. Pozostałe składniki majątku wspólnego

 

W skład majątku wspólnego zalicza się również wiele innych, nie wymienionych powyżej praw majątkowych. Należą do nich, przykładowo:

  • prawo własności nieruchomości lub rzeczy ruchomych,
  • spółdzielcze prawo do lokalu,
  • prawo najmu,
  • prawo do nabycia w przyszłości prawa majątkowego z chwilą nastąpienia określonego zdarzenia (ekspektatywa),
  • nieruchomość nabytą na podstawie aktu własności ziemi,
  • rzeczy nabyte przez zasiedzenie,
  • akcje pracownicze,
  • akcje i udziały w spółkach.

 

W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że również samo posiadanie, jako wartość majątkowa i źródło roszczeń, jest składnikiem majątku wspólnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 sierpnia 2011 r., I CSK 647/10).

 

Nadto, zgodnie z art. 34 k.r.o., składnikami majątku wspólnego są także przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków, również w wypadku, gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.

 

5. Uwagi końcowe

 

Ocena, czy dany przedmiot lub prawo należy do majątku wspólnego, uzależniona jest od konkretnych okoliczności sprawy. W trakcie trwania małżeńskiej wspólności majątkowej możliwe są różne sytuacje faktyczne i prawne, w tym również „przesunięcia” poszczególnych składników majątkowych z majątku osobistego małżonka do majątku wspólnego i odwrotnie – na mocy zgodnej woli małżonków. Ustalając, co wchodzi w skład majątku wspólnego i podlega podziałowi, warto zatem zasięgnąć fachowej porady ze strony profesjonalnego prawnika, w tym zwłaszcza adwokata. Świadomość przynależności określonej rzeczy lub prawa do majątku wspólnego albo majątku osobistego małżonka może stanowić klucz do osiągnięcia korzystnej ugody z drugim małżonkiem, względnie do uzyskania sprawiedliwego rozstrzygnięcia sądu w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami.

  

 

Masz problem z zakresu prawa rodzinnego? Skontaktuj się z nami!

JJK Jaciubek Janiga Kupiec – adwokaci i doradca podatkowy – Kraków, Radom, Oświęcim

Adwokat w Oświęcimiu. Na rynku usług prawniczych funkcjonuje nieprzerwanie od 2013 roku. W wykonywaniu zawodu adwokata kieruje się zawsze rzetelnością, sumiennością i lojalnością wobec klientów. Jako praktyk zmaga się z licznymi problemami z obszaru prawa rodzinnego.

Używamy plików cookies. Jeśli nie wyrażasz na to zgody, zmień ustawienia w przeglądarce. Informacja o plikach cookies.

OK, rozumiem